“Geschiedenis was mijn lievelingsvak"

Wie was die ene leraar of lerares die een onvergetelijke indruk op u naliet en uw talent mee hielp ontbolsteren? Dat is le ‘fil rouge’ van onze zomerreeks ‘Talent en leraar’. Vacature herenigt leraar en ex-leerling. Vandaag: Sven Pichal en zijn oud-lerares geschiedenis Mathi Lauwers.

“Ik ben voor deze gelegenheid nog eens door mijn puntenboeken gegaan. Ah ja, dat kon ik toch niet laten. Ik heb ze nog allemaal, van de voorbije 35 jaar. Voila, gevonden. ‘Sven Pichal, afgestudeerd 1996-1997, in economie-moderne talen’. 75% voor geschiedenis op zijn laatste examen. Hij was bij de beteren. Over de rest ga ik niet uit de biecht klappen (lacht).”

Terwijl buiten op deze zonovergoten woensdagnamiddag twee leerlingen op nablijfstudie met lange tanden de speelplaats van het Sint-Agnesinstituut in Hoboken proper prikken, snuistert de 56-jarige leerkracht geschiedenis Mathi Lauwers in een fraai geconserveerd schrift. Al sinds 1975 geeft mevrouw Lauwers onafgebroken geschiedenis aan de leerlingen van het derde tot en met het zesde middelbaar. Ze heeft zelf destijds Latijn-wetenschappen gevolgd aan datzelfde Sint-Agnesinstituut. “Mijn leraar geschiedenis indertijd kon schitterend vertellen. Met grote gebaren. Als de zon onderging, verdween mijnheer Vanacker ook onder de lessenaar.”
Aanvankelijk zaten er enkel meisjes in de klas van Mathi Lauwers. “Nadien mochten hun broers erbij in de loop van jaren tachtig, nog later mochten alle jongens hier school lopen. Sindsdien is er zeker meer ambiance in de klas gekomen. Ik zou de jongens niet meer kunnen missen.” Tot één van die eerste lichtingen jongens behoorde ook de geboren en getogen Hobokenaar Sven Pichal, de radioluisteraars onder u allicht niet onbekend als de ene helft van het populaire Radio 1-programma Peeters&Pichal (P&P).

“De klas is niet veel veranderd”, ziet Sven Pichal vanop de eerste rij. De plek waar nogal wat leraars hem posteerden. “Soms riepen leraars automatisch ‘Sven’ als er rumoer was in de klas, terwijl ik niet altijd diegene was die het woord voerde.” Naast het schoolbord vallen posters van Passendale, waar honderdduizenden het leven lieten tijdens de Eerste Wereldoorlog en het gedicht ‘In Flanders Fields’ op. Mathi Lauwers: “WOI is mijn dada. Ik ben enorm geïnteresseerd in de Frontbeweging, het leed van de soldaat aan het Ijzerfront. In de Westhoek fiets ik graag de Frontroute. Je hebt er kerkhoven met drie of vier grafzerken onder een treurwilg. Waar je een hekje moet opendoen. Dat blijft elke keer opnieuw indrukwekkend. WOI is nog brandend actueel in de Westhoek, denk alleen maar aan al die obussen die boeren geregeld nog opgraven.”

Actuele lessen

Of het nu over de Eerste of Tweede Wereldoorlog gaat, twijfel is onmogelijk. Sven en Mathi delen dezelfde passie voor geschiedenis. En actualiteit. En de eeuwige communicatie tussen beide vaten. “Geschiedenis was zeker mijn lievelingsvak. Mathi vertelde twee uur lang verhalen. Heerlijk. We hebben trouwens onlangs nog een tof project rond oorlogskost gedaan met P&P, maar dan rond WOII. We hebben onder andere in een school oorlogskost van de overgrootouders geserveerd: aardappelen en ajuinsaus.” Mathi: “Mijn zus is groot geworden op geitenmelk. Mijn leerlingen moeten nu ‘Hondeneters’ van Marita de Sterck lezen. Genomineerd voor de Gouden Uil. Prachtig. Over de mensen in Boom, die tijdens WOI noodgedwongen hond aten. Hun bijnaam is dan ook de ‘honnefretters’.” Sven: “Hond werd al minder gegeten in WOII, omdat men toen al de ervaring van WOI had om op terug te vallen. Kat wel, en rat ook.” Mathi: “Zelfs zwaan.”

En zeggen dat Sven Pichal de lessen geschiedenis van Mathi Lauwers aanvankelijk eerder als bevreemdend ervoer. “Voor de eerste keer moesten we zelf alles noteren. We kregen geen cursus. Je kreeg het gevoel dat het echte leven van start was gegaan.” Mathi: “Ik neem mijn leerlingen ernstig, behandel hen als een volwassene. Vandaag vergt die aanpak meer tijd. De schrijfvaardigheid gaat achteruit. Sommige leerlingen zijn verrast dat ze bij mij moeten nadenken. ‘Een boek lezen, moeten we voor u een boek lezen?’ De leerlingen vandaag lezen alleen maar de boeken die ze moeten lezen. Dat was vroeger toch anders.” Mathi herinnert zich Sven als een beleefde, humoristische leerling. “Spitsvondig. De meeste collega’s beamen dat beeld van Sven, want ik heb een rondvraag gedaan voor dit gesprek. Zelfs bij de gepensioneerde leraars (hilariteit). Ik heb geen enkel probleem met kritische leerlingen. Zolang ze maar beleefd discussiëren.”

Sven: “Ik heb een hele belangrijke levensles overgehouden aan het vak geschiedenis. Die goedkoop klinkt, maar het helemaal niet is. ‘Je moet je geschiedenis kennen wil je het heden goed begrijpen’. Neem bijvoorbeeld de Code Napoleon, heel wat wetten zijn nog altijd in een of andere vorm in gebruik.”  De pure actualiteit was vaste prik tijdens de lessen geschiedenis. Sven: “Ik herinner me nog sterk de zomer van 1997, de zomer van Marc Dutroux. U was daar heel erg door aangegrepen?” Mathi: “Absoluut. We zijn toen mee gaan betogen met een paar leraars.” Sven: “Heel die affaire had zich in augustus afgespeeld. Als puber kwam je niet verder dan ‘Dutroux is een smeerlap’. Tijdens de eerste les geschiedenis in september toonde u ons een slide met een foto van Julie en Mélissa. En vroeg ons wat er met hen was gebeurd.  We leerden over het spaghetti-arrest, over ons justitiesysteem.” Mathi: “Die foto van Julie en Melissa had ik uit De Standaard gehaald. Hij stond op de plaats waar gewoonlijk de cartoon gezet werd. Nu valt er helemaal niet te lachen, wilde de krant daarmee zeggen. Zeer aangrijpend en erg confronterend. Ik gebruik erg veel politieke cartoons in mijn lessen, zelfs tijdens het mondeling examen. Daarin zit zoveel actualiteit vervat.” Sven: “Net in die periode kwam het Vlaams Blok sterk opzetten. Zeker in Hoboken haalde de partij veel stemmen. Daar kon zonder probleem over gediscussieerd worden in de klas. In onze klas had je toen nog maar één Omar en één Naïma. We begrepen dan ook nog niet zo goed waar dat racisme vandaan kwam.”

Kritische geesten vormen

Zelfs Afghanistan en de rol van de Navo halen het bord van mevrouw Lauwers in Hoboken. Kritisch denken en tussen de lijntjes leren lezen, dat zijn de twee basiswaarden die deze lerares geschiedenis al haar leerlingen voorgoed wil inprenten. “Het voorbije schooljaar hebben we een artikel bestudeerd uit de Reflector, een tijdschrift voor jongeren. Over de Taliban, en de inval van de Navo in Afghanistan. Onlangs is er in de media gelekt dat er voor 1.000 miljard dollar grondstoffen in de Afghaanse bodem zit. Eindelijk weten we waarom er zo veel tamtam rond Afghanistan werd gemaakt.” Sven: “Onlangs was ik in Brazilië voor een televisieprogramma dat in het najaar op de buis komt. Ik was er in Manaus, een stad in het noorden in het regenwoud. Heel wat grote bedrijven zoals Nokia en Siemens hebben er zich recent gevestigd. Het officiële discours luidt dat ze heel wat banen scheppen, waardoor minder mensen nog bomen zullen omhakken. Maar ik denk dat die multinationals er vooral zitten omwille van de gigantische grondstoffenvoorraad, die ze nodig hebben  om hun gsm’s en lcd-schermen te produceren. Dingen niet zomaar voor waar aannemen, dat had ik al als puber.” Mathi: “Die kritische houding blijft, dat verlies je nooit.”

Een geschiedenisles voorbereiden is zoals puzzelen. Hier een boek, daar een ander. Mathi: “Mijn manier van lesgeven vergt veel voorbereiding. Op de duur konden al die boeken niet meer op mijn bureau.” Wat met YouTube, Google, Wikipedia? “Ach, meneer. Ik zit nog altijd liever achter m’n bureau thuis met mijn neus in de boeken. Dat zal altijd zo blijven.” Sven: “Mensen denken vaak: de geschiedenis ligt vast, je moet dat gewoon navertellen. Zo eenvoudig is het niet. Trouwens, de geschiedenis blijft evolueren, dat maakt het net zo boeiend. Kijk naar de verkiezingsoverwinning van de N-VA. Vandaag is het heel interessant om weten vanwaar die Vlaamse Beweging komt, en waar ze naar toe gaat.” Mathi: “Als ik les geef, speel ik toneel. Ik heb een rode draad op papier en improviseer als het moet. Je moet een verhaal vertellen, anders zijn de leerlingen niet geboeid. Je hebt echt zelf veel in handen. Doe je het met hart en ziel, dan kan je degenen die het niet graag doen, bekeren. De grootste voldoening krijg ik als iemand een kaartje stuurt met de boodschap dat hij geschiedenis na verloop van tijd wél graag volgde. Sommige talenten zijn verlegen, zitten verstopt in een bolster. Je moet hen opzij nemen, hen een schouderklopje geven. Niet voor een volle klas, want zo’n leerlingen zijn bang om uitgelachen te worden. Als ik zo iemand dan zie glimlachen bij een compliment, is mij dat al veel waard.”

Eigen initiatief

Drugs, vandalisme, gebroken en nieuw samengestelde gezinnen, iPods, gsm’s en ander technologisch geweld: geen schoolpoort die dat alles kan tegenhouden. De rol van de leraar is er dan ook absoluut niet makkelijker op geworden. Mathi: “Excuseert u mij, maar veel leerlingen kunnen niet meer zonder hun gsm of muziekspeler. Als ik zeg dat ze naar het nieuws op Radio 1 moeten luisteren, horen ze het in Keulen donderen. Ze kopiëren alles van Wikipedia. Er is niets origineels meer aan hun taken. Er is veel te veel administratie voor de leraar. En vroeger kreeg je meer steun van de ouders. Nu reclameren die veel sneller.” Sven: “De laatste jaren zijn er veel concentratiescholen ontstaan. Je hebt nog altijd heel wat blanke Hobokenaren. Maar die kinderen trekken bijna allemaal naar de stadsscholen omdat dat zogezegd chiquer is. Die beweging merkte je vroeger al toen ik hier nog school liep. Terwijl wij op vijf minuten thuis waren, ‘s avonds nog konden sjotten of ‘s middags thuis konden gaan eten. Al je vrienden van de scouts zag je terug op school. Super was dat.” Mathi: “De algemene kennis gaat achteruit, dat was bij de generatie van Sven absoluut niet het geval. Vele leerlingen denken nu dat ik dat uitvind, dat ze het nieuws moeten volgen. Maar dat is helemaal niet waar, het is net een onderdeel van het leerplan.”

Sven Pichal heeft niet alleen erg goeie herinneringen aan Mathi Lauwers en haar lessen geschiedenis. Het Sint-Agnesinstituut tout court gaf haar pupillen veel ruimte voor eigen initiatief. Iets wat de duivel-doet-al in Sven Pichal bijzonder kon smaken. “We organiseerden als leerlingen twee concertavonden met pop- en rockcovers. De traditie van zo’n leerlingenconcert was er één generatie voor mij gekomen. Ik zong mee en verzorgde samen met een goeie schoolvriendin de presentatie. Nooit kwam er ook maar enige bemoeienis van de leerkrachten. We mochten ‘s avonds oefenen op school en tussen de middag een vergaderzaaltje gebruiken. Ik herinner me nog levendig hoe we op televisie hadden gezien dat je olievaten als muziekinstrumenten kan gebruiken. Een firma uit Hemiksem is die dan komen brengen naar onze school. Dat mocht allemaal. Nadien wisten we uiteraard niet wat we met die vaten aan moesten. Maar daar leer je dan weer uit, dat maakte het leuk om naar die school te komen.” Mathi: “Sven durfde op een podium te gaan staan. En hij gaf heel graag spreekbeurten.” Sven: “In die jaren begin je meer na te denken over wat je boeit. Ik was heel hard met expressie bezig. Politiek boeide me ook, thuis las ik altijd de krant. Om te kijken hoe het nieuws gebracht werd.  Mijn ouders verkochten plantjes in de straat voor ‘Kom op tegen Kanker’. Ik maakte daar een persbericht rond, dat dan in de streekkrant en de Gazet Van Antwerpen verscheen.”

Genoeg geschiedenis voor één artikel, afronden doen we door onze steven 180 graden te wenden. Richting toekomst. Sven Pichal tot Mathi Lauwers: “Hebt u geen ambitie om directrice te worden?” Mathi lacht breeduit: “Neen, hoegenaamd niet. Ik heb nog maximaal drie jaar te gaan, zij het niet helemaal voltijds waarschijnlijk. Ik zal een leerling citeren: ‘U bent een oude licentiaat die nog les wil geven op niveau. Ik hoop dat u in schoonheid kan eindigen.’ Dat vat alles perfect samen. Al hoor ik niet graag dat ik oud ben.” Sven:  ‘Wat is 56 jaar in het licht van de geschiedenis? Amper een halve eeuw (hilariteit).”

LERAAR: Mathi Lauwers

  • Geeft sinds 1975 onafgebroken geschiedenis aan leerlingen van het derde tot en met het zesde middelbaar in het Sint-Agnesinstituut in Hoboken.
  • De Eerste Wereldoorlog is haar dada. “Ik ben enorm geïnteresseerd het leed van de soldaat aan het IIzerfront.”
  • Mathi over Sven: “Sven durfde op een podium te gaan staan. En hij gaf heel graag spreekbeurten.”

EX-LEERLING: Sven Pichal

  • Beëindigde zijn middelbaar in 1996-1997, in economie-moderne talen’. Is vandaag bekend als de ene helft van het populaire Radio 1-programma Peeters&Pichal
  • Sven haalde 75% voor geschiedenis op zijn laatste examen.
  • Sven over Mathi: “Mathi vertelde twee uur lang verhalen. Heerlijk.”

Tekst: Nico Schoofs – Foto: Jonas Lampens

Verschenen in Vacature Magazine van 3 juli 2010