Foutmelding

  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.
  • There are no workflow states available. Please notify your site administrator.

“Als we de bankiers in Wall Street straffen, beschadigen we onszelf”

Sylvia Nasar, econoom en auteur van de bestseller 'De wil tot welvaart'

Is dit een breekmoment? Evolueren we naar een nieuw economisch model? “Neen”, zegt auteur Sylvia Nasar, die zojuist een kanjer van een boek publiceerde over hoe economen het kapitalisme al twee eeuwen door allerlei crisissen loodsten. “We beleven zeker een vertrouwenscrisis. De mensen vragen zich af of we met een ernstige griep kampen of met een terminale kanker? Een hele rij hedendaagse denkers doet alsof we voor het eerst een (milieu)crisis meemaken. Belachelijk. Nooit heeft een grote plannenmaker de zaak gered. De oplossingen kwamen soms uit de meest onverwachte hoeken van ons gedecentraliseerd vrije marktsysteem.”

Sylvia Nasar (64) deed na haar studies economie onderzoek voor Wassily Leontief (Nobelprijs 1973). Later werkte ze voor Fortune en New York Times. Momenteel doceert ze zakelijke journalistiek aan de befaamde Columbia School of Journalism (New York). In 1998 won ze verschillende prijzen met haar boek ‘A beautiful Mind’, een knappe biografie over econoom John Nash, die in 2001 succesvol verfilmd werd met Russell Crowe in de hoofdrol. De voorbije weken haalde dezelfde Sylvia Nasar de wereldpers met een nieuw boek: ‘De wil tot welvaart’ (De Bezige Bij, 2011, 573 blz., 29,90 euro). Daarin portretteert ze een tiental economen die de voorbije tweehonderd jaar onze economie vorm hebben gegeven. “Dit is het verhaal over hoe de mensheid zijn economisch noodlot kan controleren en zijn materiële levensomstandigheden kan verbeteren.”

In de jaren rond de Grote Depressie (1929-1932) waren John Maynard Keynes en Irving Fisher rebellen in economenland. Hun analyses en voorstellen schoffeerden de goegemeente. Hebben we vandaag niet opnieuw nood aan rebelse denkers?

Nasar: “Ik geloof dat niet. De economische theorie kan de huidige problemen heel goed kaderen en begrijpen. Sinds WO II heeft het kapitalisme al zo’n vijftien grote financiële crisissen doorgesparteld.”

Maar zelfs een genie als Alan Greenspan, de vorige baas van de Amerikaanse Centrale Bank, heeft de crisis van 2008 niet zien aankomen?

Nasar: “Crisissen zijn niet voorspelbaar. Dat weten we al langer. We kunnen onze huizen in steen bouwen in plaats van in stro. Maar dat zal de crisis niet voorspelbaar maken. We weten wel wat te doen eens een crisis uitbarst.”

In de jaren 1929-1930 namen de Amerikaanse centrale bankiers beslissingen die van een economische terugval een crisis maakten. Vier jaar later herhaalden ze dezelfde fouten. Hebben we daar iets uit geleerd?

Nasar: ”Ja. Keynes en Fisher hadden in de jaren dertig al aangetoond dat beperkte recessies omslaan in echte crisissen indien de geldstroom opdroogt. Hun remedie: blijf geld in het systeem pompen.

In de jaren dertig was het alsof een wervelstorm over Amerika was geraasd. De productie en de prijzen daalden met 30 procent. De werkloosheid klom tot ruim tweemaal het huidige peil. En werklozen konden niet terugvallen op een werkloosheidsvergoeding.

Toen in 2008 de beginnende recessie verergerde door een instorting van de Amerikaanse vastgoedprijzen, wisten we dat de Fed de geldkraan zou opendraaien door de rentevoet heel laag te houden. Daarom zien we nu geen herhaling van de Grote Depressie. De voorbije jaren daalden de prijzen en de economische productie niet zo sterk als in de jaren dertig en het financieel systeem bleef draaien. Omdat de welvaart vandaag hoger ligt, is het effect van de crisis ook minder dramatisch, maar toch nog erger dan verwacht.”

Maar opnieuw leidt de zware schuldenlast van landen als Griekenland tot grote onenigheid?

Nasar: “In de jaren dertig leden sommige landen zwaar onder de schulden die tijdens en na de Eerste Wereldoorlog gemaakt werden. Er gingen ook banken failliet zoals in België de Bank van de Arbeid en de Middenkredietkas. Omdat de eurolanden vandaag met hun munt in de eurozone vastzitten, is er een parallel te trekken met de gouden standaard van toen: de landen kunnen hun munt niet devalueren zonder het systeem op te geven. Van hun kant moeten de sterkere landen zoals Duitsland, Nederland en België de zwakkere landen helpen.

Deze discussies lijken erg op de onenigheid die er heerste na de oorlog van 1914-1918. Groot-Brittannië was financieel bijna even blut als Duitsland. De Britten vonden dat de Duitsers moesten betalen. Maar dat is verkeerd uitgedraaid. Keynes en Fisher hadden dat voorzien: ze begrepen dat de indirecte en langetermijneffecten van herstelbetalingen Duitsland zouden destabiliseren. Die waarheid drong pas tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog door bij leiders als Roosevelt en Churchill.

In 1944 was er een nieuw financiële wereldstructuur nodig. Daarom werden er in Bretton Woods (VS) akkoorden gesloten zodat de oprichting van het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank mogelijk werd. Het Marshallplan dat de Europese heropbouw financierde, lag in een verlengde van deze ideeën. In 1944 kon Roosevelt deze ideeën uitleggen aan het Amerikaanse volk. Maar vandaag staat er geen enkele toppoliticus op die eenzelfde boodschap verkondigt. In een moderne economie zitten we allen in dezelfde boot. We kunnen de Grieken of de bankiers in Wall Street haten, maar als we hen straffen, beschadigen we onszelf.”

Had de crisis van de jaren dertig een impact op de arbeidsmarkt?

Nasar: “De crisis sloeg zo hevig toe omdat nog velen in de landbouw werkten. Daarna veranderde de arbeidsmarkt radicaal: vele Amerikanen verlieten de boerderijen en trokken naar de fabrieken. Alles blijft in beweging. Sinds ik journalist werd in de jaren tachtig, is er sprake van de desindustrialisering van de VS. Eerst zou Japan de wereld overnemen, nu is het China. Vele jobs in de fabrieken zijn verdwenen, hoofdzakelijk door de automatisering en veel minder door de buitenlandse concurrentie. Dit soort evoluties hebben we de voorbije tweehonderd jaar dikwijls meegemaakt.”

U bent wel erg optimistisch over het kapitalisme. U gelooft dat het kapitalisme ook deze storm zal doorstaan? Meer nog, het komt er versterkt uit?

Nasar: “De voorbije 150 jaar is de welvaart gestegen van iedereen die binnen het vrije marktsysteem leefde. Voor de overgrote meerderheid is onze welvaart vijfmaal zo groot als in 1930. Ik wil het beroemde gezegde van Winston Churchill over de democratie parafraseren: ‘Men zegt dat het kapitalisme het slechtste systeem is met uitzondering van alle anderen die de mensheid al uitgeprobeerd heeft.’ Vroeger waarschuwden onheilsprofeten ook dat de bevolking zou exploderen, dat we te weinig land en te weinig voedsel zouden hebben. Die berekening klopte op voorwaarde dat niemand zich had aangepast. Natuurlijk weten we niet welke technologieën de komende twintig jaar zullen domineren. Anders werden we miljardairs. Zo kennen we ook de oplossingen voor de huidige problemen niet. Maar ik ben er wel zeker van dat die er komen.”

Terug naar het coververhaal 'Is ons economisch model failliet?'